Logo

Aktywizacja zawodowa osób z zaburzeniami psychicznymi

Zgodnie z danymi opublikowanymi przez Komisję Europejską, zły stan zdrowia psychicznego dotyka przeszło jednego na czterech mieszkańców Europy (27%), co kosztuje Unię Europejską około 3-4% PKB, głównie na skutek utraty produktywności chorych.
Procesem umożliwiającym ON uzyskanie i utrzymanie odpowiedniego zatrudnienia czy awansu, a także prowadzącym do ich integracji lub reintegracji ze społeczeństwem jest rehabilitacja zawodowa, która obejmuje również szkolenie i przekwalifikowanie. Według badania aktywności ekonomicznej ludności Polski (BAEL) przeprowadzonego w 2010 r. przez Główny Urząd Statystyczny, liczba ON w wieku produkcyjnym wynosiła ponad 3,5 mln i stanowiła 14,2% ludności w tym wieku. W Polsce jedynie co siódma ON funkcjonuje na rynku pracy, podczas gdy w UE jest to średnio co druga osoba. Źródłem utrzymania dla ogromnej większości ON (84%) w naszym kraju są świadczenia społeczne - osoby te są bierne zawodowo. Analizy rynku pracy prowadzą do wniosku, że wynika to zarówno z ich dyskryminacji przez pracodawców, utrwalonej biernej postawy, niskiej motywacji, ale także znacznie gorszego wykształcenia oraz niskich kwalifikacji.
W badaniu przeprowadzonym przez Szkołę Wyższą Psychologii Społecznej (SWPS) w 2010 roku odnotowano 84% niepracujących OZP, w tym w wieku 15-34 lat - 85%, 35-49 lat - 78% zaś 58-64 lat - 89%. Zaledwie 2% spośród tych osób pracuje zawodowo w pełnym wymiarze godzin.
W raporcie badawczym „Perspektywa osób chorych psychicznie” wykonanym na zlecenie PFRON wskazano, iż odsetek OZP nigdy niepracujących jest najwyższy wśród pozostałych grup osób niepełnosprawnych (nie licząc osób z upośledzeniem umysłowym) i kształtuje się na poziomie 37%. Pracy nigdy nie podejmowała niemal co druga osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności (48%), jak również prawie co trzecia ze stopniem umiarkowanym (32%). Spośród wszystkich badanych osób w grupie OZP, większość (62%) odrzuca możliwość pracy. Trwała bierność zawodowa charakteryzuje głównie osoby niepełnosprawne od urodzenia (85%), a także cierpiące na zaburzenia zachowań (53%). OZP, szczególnie ze znacznym stopniem niepełnosprawności, znajdują zatrudnienie w zakładach pracy chronionej oraz w organizacjach pozarządowych (NGO). Spośród badanych zakładów pracy chronionej zatrudnianie OZP w stopniu umiarkowanym zadeklarowało 28%, zaś w stopniu znacznym 9%. Z kolei w odniesieniu do NGO odsetki te wynoszą odpowiednio po 11%. Osoby z zaburzeniami psychicznymi są też w dużym stopniu zatrudniane w Zakładach Aktywności Zawodowej (ZAZ) – według stanu na koniec 2009 r. stanowią one 23% pracowników ZAZ.

Reintegracja zawodowa OZP polega na podniesieniu ich kwalifikacji, nabyciu doświadczenia zawodowego (np. w formie stażu), zwiększeniu samodzielności w poszukiwaniu zatrudnienia, a także stworzeniu, odbudowaniu i utrzymaniu zdolności jego świadczenia na rynku pracy. Zmianie postawy wobec OZP może służyć wyjaśnianie specyfiki odbierania przez nie świata (zwłaszcza w przypadku schizofrenii) oraz oswajania się z chorobami psychicznymi poprzez psychoedukację. Korzyści płynące z tego typu działań będą szczególnie widoczne, w przypadku ich kierowania do osób, które mogą pozostawać w codziennych relacjach służbowych czy koleżeńskich z osobami chorującymi psychicznie. Podejmowanie aktywności zawodowej przez OZP przynosi korzyści społeczno-ekonomiczne całemu społeczeństwu, przyczyniając się do zmniejszenia kosztów utrzymania społecznego, a także procesu ich zdrowienia, ze względu na dobroczynny wpływ pracy na wskaźniki skuteczności leczenia - ustępowanie objawów, współpracę z lekarzami, zmniejszenie liczby nawrotów itp.). Prozdrowotne skutki zatrudnienia OZP są nie do przecenienia, ponieważ ich zaangażowanie w celową aktywność wiąże się ze zwiększeniem poziomu społecznej samodzielności. Praca stanowi jeden z niewielu dostępnych tym osobom sposobów reintegracji poprzez ustanowienie celów, ustrukturalizowanie dnia oraz kontakty z innymi ludźmi. Zatrudnienie OZP stanowi pomost ułatwiający nawiązanie satysfakcjonujących kontaktów oraz zaangażowanie się w inną rolę społeczną niż rola pacjenta: ludzie zastępują dotychczasową rolę chorego pozytywnym wizerunkiem własnej osoby jako człowieka aktywnie działającego w sferze społeczno-zawodowej.
Przeprowadzone badania wskazują na to, że pracodawcy na ogół nie wiedzą, do jakiego rodzaju prac można zatrudnić OZP. Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta – zależy to od aktualnego samopoczucia konkretnej osoby, sposobu jej funkcjonowania przed zapadnięciem na daną chorobę, a także od wykształcenia. Dobrą praktyką jest rozpoczęcie pracy od bardzo prostych zadań i stopniowe zwiększanie stopnia ich trudności. Osobom legitymującym się wyższym wykształceniem można zaproponować bardziej odpowiedzialne zadania, zgodne z ich kompetencjami oraz umiejętnościami.

Źródło: "Wsparcie osób z zaburzeniami psychicznymi na rynku pracy II - podręcznik dobrych praktyk"

Data udostępnienia: 2017-01-18 09:35